Gandalf

Andere (d.w.z. veranderende) tijden.

Je kunt tegenwoordig geen krant meer openslaan of je wordt met Artificial Intelligence om de oren geslagen. Automatisering en robotisering zijn een goede tweede, althans als je de geopolitiek even terzijde laat.

Wat is de mogelijke implicatie voor (de toekomst van) de onze geliefde Goochelkunst? Wel, ik schreef al eens eerder dat goochelaars vaak voorlopers waren bij het herkennen en inzetten van nieuwe materialen of technieken. Robert Houdin gebruikte in 1856 de elektromagneet, die toen nog niet zo lang bestond, in zijn optreden in Algerije voor de maraboes. En toen de RIFD-chips uitkwamen, zo “dun als een speelkaart”….., afijn de rest is geschiedenis.
Moderne communicatiemiddelen worden steeds minusculer en krachtiger en mentalisten maken daar dan ook gretig en veelvuldig gebruik van.

AI en automatisering/robotisering kunnen niet van elkaar los gezien worden. AI kan operating software schrijven om een automaat of robot aan te sturen. Een goede vriend van mij gaf ChatGPT onlangs de opdracht om aan de hand van een aantal prompts een spannend verhaal te schrijven. Ik heb dat in één ruk uitgelezen en vergat al lezend al snel dat dit eigenlijk “slecht machinetaal” was.
Uit nieuwsgierigheid heb ik onlangs de proef op de som genomen door ChatGPT te vragen om een afbeelding te produceren van een “robot die het bekerspel vertoont” (z.b.). Want als allerlei werkzaamheden binnenkort door AI of robots worden uitgevoerd, waarom dan geen robot die onze act opvoert? Vermoedelijk kun je nu ook al een AI-video (laten) produceren waarbij het bekerspel door bijvoorbeeld Marco Borsato wordt opgevoerd.

Mijn yogalerares vloog het Paasweekend met de familie naar Londen om een hologramconcert van “ABBA” bij te wonen en uiteraard om de rest van Pasen daar door te brengen. Ik kon mij daar eigenlijk niet zoveel bij voorstellen en haar beide zoons waren van een leeftijd dat zij de muziek van ABBA niet of amper meegekregen hadden. De hele familie was laaiend enthousiast!! Eerlijk gezegd zeer tot mijn eigen verbazing, dus misschien moet ik mijn natuurlijke scepsis voortaan toch enigszins temperen.

Terug naar de afbeelding:

• je ziet vier bekers en dat hebben wij niet eerder gezien bij het bekerspel
• meestal gebruikt de goochelaar er drie, Tommy Wonder (“uitvinder van de regel van drie”) bracht dit voor zichzelf terug naar twee en uiteraard kennen we ook de Chop Cup, waarbij er maar één beker in het spel is
• in de beker in de hand van de robot is een bal te zien (hint dit op de Chop Cup?)
• de bal is een soort manipulatiebal, maar OK Paul Gertner vertoont zijn bekerspel met stalen kogels
• de avatar heeft zelf een bekersnoet?
• voor de sfeer ligt er een heel vreemde speelkaart (of zijn het er twee?) en pokerfiches, wat een goksfeer simuleert en trekt het bekerspel zo in de sfeer van het befaamde “balletje – balletje”.

Binnenkort zal het ongetwijfeld mogelijk zijn om AI de opdracht te geven om niet een afbeelding maar een video te produceren van aan avatar die het bekerspel vertoont. Zou mijn yogalerares (en ik?) daar net zo geboeid naar kijken als naar het ABBA-hologrammenconcert in Londen. Intuïtief zou ik nee zeggen, maar gezien haar enthousiasme bij terugkeer uit Londen ben ik daar nu toch veel terughoudender in.

Ik heb al eerder geschreven dat de goochelkunst naar mijn mening een van de weinige kunstvormen is die bij uitstek live (dus met eigen ogen in real time, in het echt) beleefd moet worden. Dit in tegenstelling tot concerten, ballet uitvoeringen, opera’s of bokswedstrijden. Daarvoor kun je tegenwoordig bioscoopkaartjes kopen om deze evenementen op afstand live mee te kunnen beleven. Maar: als Taylor Swift naar de Arena komt dan is die in no time volledig uitverkocht met “tickets vanaf € 300”!!

Zelf herinner ik mij nog als de dag van gisteren de act van David Copperfield in Ahoy met als absoluut hoogtepunt zijn “flying act” waarbij hij in een kristallen kist zweeft en daarna met een juffrouw uit het publiek in zijn armen over het hele toneel vliegt. Ik begrijp dat Peter Pan in de gelijknamige film ook zweeft en vliegt net als Harry Potter bij het zwerkbal en James Bond met een miniraket op zijn rug. Allemaal heel erg boeiend maar zonder de “WOW” (opperste verbazing) die de goochelkunst (wel) teweeg weet te brengen.

Waar het allemaal met AI en robots naartoe gaat vind ik uiterst lastig te voorspellen. Er is de algemene angst dat de inzet daarvan “banen gaat kosten”, maar dat dachten we ook toen de stoommachine en de PC hun entree maakten. Geestdodend werk door een machine laten doen lijkt mij geen groot verlies en met de komst van robots zullen onderhoudsmonteurs nodig zijn en misschien ook wel programmeurs (als AI daar al niet in kan voorzien).

Hierboven verwees ik al naar (het genie) Robert Houdin. Naast een groot goochelaar was hij ook nog een gerenommeerd klokkenmaker en bouwer van wat toen automaten genoemd werden. Denk aan de Schakende Turk of Antonio de acrobaat.

Dat was in die tijd betrekkelijk nieuw en werd ervaren als een verbluffend staaltje van de techniek, ook al was het geheim achter de “schaakrobot” allesbehalve technisch! Als eerbetoon aan Houdini is het naar hem vernoemde museum in Blois – Frankrijk uitgerust met een zestal mechanische draken.

Krijgen we binnenkort een nieuwe categorie “automaten”? Schaft u binnenkort 5 robots aan die u uw act uit handen nemen en die u in Sinterklaastijd of waar en wanneer maar ook tegelijkertijd laat optreden terwijl u thuis rustig Netflix gaat bingen en onderwijl het vijfvoudige verdient van wat u anders zwetend in uw eentje zou verdienen?

Niet alle (technische) vooruitgang is echter noodzakelijkerwijs een verbetering. Misschien waren we nu beter afgeweest als de atoombom nooit was uitgevonden en wat te zeggen van onbemande drones die zonder menselijke interventie hun moordopdrachten (gaan) uitvoeren. Ethische overwegingen zullen dan ook een steeds grotere rol moeten krijgen.

Ooit zag ik boven een krantenartikel de kop: “Artificiële Intelligentie is minder erg dan menselijke domheid”. Niet echt geruststellend. Kortom, er komen “Andere Tijden”. Om in goocheltermen te blijven: “ik laat me verrassen” wat de AI / robot-toekomst betreft.

Gandalf